Kwi 26, 2017

Barwa saksofonu

Od czego zależy brzmienie, barwa saksofonu – uproszczona publikacja
Składowa brzmienia od muzyka – zadęcie – ( uwarunkowania fizjologiczne, siła zadęcia „dmuchania”). Mówiąc prościej: Umiejscowienie ustnikach w ustach, a dokładniej miejsce nacisku dolnej wargi do powierzchni stroika wpływa na uwydatnienie pewnych częstotliwości, które to określają brzmienie. Ma tu zastosowanie I oraz II Prawo Younga. Oznacza to, źe możemy uzyskać rożne barwy brzmienia w zależności od punktu nacisku dolnej wargi na stroik.

Im ustnik będzie płyciej umiejscowiony w ustach, tym bardziej tłumione zostanie wysokie pasmo. Analogicznie im głębiej, tym bardziej pasmo średnie i wysokie jest znaczniej uwydatnione, ponieważ stroik ma większy zakres drgania.
Dzięki takiej wiedzy możemy sami częściowo wpływać na ostateczne brzmienie własnego instrumentu.
Przy graniu forte w widmie akustycznym pojawia się więcej składowych harmonicznych, które to wpływają na jakość brzmienia. Przy graniu piano harmonicznych jest mniej. Dlatego przy głośnym graniu brzmienie jest większe, bardziej nasycone, bogatsze.

 

Składowa brzmienia od ustnika – (wielkość odchylenia, rodzaj materiału, komora, stan lady … )
Im większe odchylenie ustnika tym stroik podczas swojego ruchu drga z większą amplitudą (większy zakres ruchu). Zatem duże jego odchylenie przyczynia się do powstania większej liczby alikwot w sondzie, przez co brzmienie jest większe.
Materiał, z jakiego wykonany jest ustnik ma tu istotną rolę. Inaczej rezonują ustniki wykonane z plastiku czy metalu. Geometria ustnika, precyzja wykonania determinują intonację, barwę oraz łatwość grania.
Składowa brzmienia od korpusu, fajki – (materiał, kształt)
Aby instrument odpowiednio, poprawnie reagował akustycznie musi być spełniony zasadniczy warunek. Blacha saksofonu musi być pozbawiona naprężeń wewnętrznych. Naprężenie te wpływają na odpowiedni rezonans, zjawisko formantowe, przekazywanie energii przez sąsiadujące cząsteczki itp.
Dlatego każdy materiał konstrukcyjny czy to kątownik do budowy mostu, czy narzędzie mechaniczne czy blacha, z której zbudowany jest element rezonujący – blacha instrumentu muzycznego musi mieć zniwelowane naprężenia.
Naprężenia te powstają w procesie produkcyjnym, podczas kształtowania blachy, podgrzewania miejscowego, całościowego czy innej obróbki.
Każda firma ma swój opracowany proces produkcyjny i sposób pozbywania się naprężeń
Blacha w swoim składzie ma wtrącenia substancji obcych w śladowych ilościach np. 0,2%.
Te 0,2 % może w niewielkim stopniu ( nie musi) wpływać na przekazywanie energii pomiędzy sąsiednimi cząsteczkami blachy, co z tym idzie na rezonans a następnie na barwę saksofonu.
Nierównomierny rozkład, kumulacja w niektórych miejscach zanieczyszczeń również mogą wpływać na sond.
Materiał, powłoka, wielkość korka na ustnik, kształt fajki (średnia początkowa i końcowa), precyzja wykonania, umiejscowienie kominka oktawowego determinują intonację, barwę oraz łatwość grania.
Szybkość powstawania i zanikania składowych harmonicznych, czyli jak korpus instrumentu zachowuje się podczas grania odróżnia saksofony od siebie.
Rezonans, formant – Instrument wpada w rezonans. Uwydatniane są określone składowe harmoniczne. To one determinuje jego barwę. Za ich uwydatnienie odpowiedzialny jest skład chemiczny blachy, jej grubość, stan powierzchni, kształt korpusu, jego proporcje.
Niektóre rezonujące ciała sprężyste (np. metale) mogą ze względu na swoje właściwości rezonować w sposób wymuszony i mogą wzmacniać tylko drgania źródła tylko w pewnym rejonie częstotliwości.
W takim przypadku wzmocnieniu rezonansowemu podlegają nie tylko dźwięki tego rejonu, ale i tony składowe innych dźwięków przypadające w tym rejonie. Zjawisko wzmocnienia dźwięków i tonów składowych w określonym rejonie częstotliwości przez rezonans wymuszony nazywamy formantem.
Rezonans i formant to główne elementy wpływające na barwę i rejestr brzmieniowy instrumentu.

 

Składowa brzmienia od powłoki instrumentu, poduszek.
W tym przypadku zastosowanie ma odbijanie, załamanie i uginanie się fali dźwiękowej.
Pisząc ogólnie: Gdy fala dźwiękowa natrafia na granicę dwóch materiałów np. materiał – powietrze, metal-poduszka, filc-skóra to następuje jej rozbicie na dwie składowe. Jedna część odbija sie od materiału, natomiast druga przechodzi w głąb drugiego ośrodka (materiału). Stosunek wzajemny tych dwóch części może być różny. Zależy on od właściwości fizycznych dwóch ośrodków i kąta padania fali na ich granicę.
Część energii z rezonansu instrumentu jako fala dźwiękowa wydostaje się podczas grania poprzez otwory dźwiękowe na zewnątrz.
Kolejna część przenosi się przez drgania blachy na mechanikę instrumentu, natrafiając na poduszki (klej, filc, króra, rezonator).
Na każdym z tych elementów drgania zostają inaczej stłumione. W efekcie końcowym, gdy drgania w materiale przechodzą do powietrza i zamieniają się na falę akustyczną mają już nieco inny skład harmonicznych, co przekłada się na brzmienie słyszalne przez człowieka.
Dlatego tak ważne jest, aby poszczególne elementy składowe instrumentu nie tłumiły drgań, ponieważ wywołują straty energii potrzebnej do wywołania odpowiedniego rezonansu.

 

Składowa brzmienia od rezonatorów – (powierzchnia, rodzaj materiału rezonatora)
Jest to jeden z najważniejszych elementów, dzięki któremu świadomie możemy wpłynąć na brzmienie swojego instrumentu.
Materiał, powłoka rezonatorów, ich grubość, stan powierzchni, a przede wszystkim ich wielkość determinuje sound.
Inaczej rezonują rezonatory wykonane z plastiku, inaczej z mosiądzu czy srebra.
Odpowiedni dobór materiału, wielkość rezonatorów określa końcowy efekt brzmieniowy. Poduszka wykonana jest ze skóry. Skóra ze względu na swoją porowatość znakomicie tłumi pewne pasmo częstotliwości, a co z tym idzie pewną część energii. W zwiazku z tym występują straty energii. Aby zapobiec tym stratom należy zakryć rezonatorem jak największą jej część.

Obecnie Saxoservice wprowadził w swojej ofercie rezonatory o maksymalnej powierzchni – remont specjalny.
Rezonator prawie całkowicie zakrywa otwór dźwiękowy. Wykorzystana jest maksymalna powierzchnia rezonująca materiału. A to daje znakomity efekt.

 

Składowa brzmienia od ustawienia klap.
Wszyscy wiedzą, iż zbyt niskie ustawienie klap powoduje, iż barwa instrumentu staje się matowa.
W przypadku muzyki klasycznej jest to efekt pożądany. Inaczej jest w przypadku muzyki jazzowej, rozrywkowej. W połączeniu z ustnikiem o dużej mocy instrument traci „power”.
Odpowiedni, zbalansowane ustawienie klap w zależności od indywidualnych preferencji muzyka wpływa na intonację, wyrównanie rejestru brzmieniowego, łatwość grania ….
Doświadczenie serwisanta ma tu znaczący wpływ. Gdyż inaczej nieco ustawia się wysokośc klap w instrumentach typu Vintage, a inaczej we współczesnych.
Składowa brzmienia od hałasu z mechaniki instrumentu.
Zastosowanie odpowiednich materiałów (filc naturalny, techniczny, syntetyczny, korek naturalny, korek techniczny) powoduje, iż niechciane odgłosy z pracującej mechanika możemy zniwelować niemalże do zera.

Składowa brzmienia od stanu instrumentu – (zanieczyszenia fajki i korpusu, korozja rezonatorów)

Składowa brzmienia od powstałych nieszczelności w skutek eksploatacji instrumentu – dodanie składowych szumowych – „piasek w soundzie”

 
PODSUMOWANIE:
Przy testowaniu własności barwowych kilku modeli saksofonów zawsze musimy uwzględnić powyższe składowe.
Każda firma, serwis używa innych komponentów, inaczej ustawia klapy.
Aby móc rzetelnie ocenić barwę testowanego saksofonu muszą być spełnione takie same warunki, czyli: Takie same ustawienie klap, instrument musi być 100 % szczelny, musi posiadać takie same rezonatory oraz taką samą wielkość.
Yamaha z rezonatorami z mosiądzu, 100% szczelna może brzmieć lepiej (pojęcie względne) od nieszczelnego, starego Selmera z plastikowymi rezonatorami, grubymi poduszkami klejonymi na klej termiczny itp.
Kolejną czynnikiem, który musimy uwzględnić to pomieszczenie testowe oraz indywidualne odczucia słuchowe człowieka wiedząc, iż z wiekiem zakres, obszar słyszalności spada.
Człowiek młody słyszy dźwięki z zakresu 16 -20 000 Hz, natomiast z wiekiem ulega przesunięciu zwłaszcza górna granica: osoby 30-letnie średnio do 15 000 Hz, 60 letnie zaledwie do 5000 Hz.
Dodatkowo u muzyków postępuje to znacznie szybciej niż u przeciętnego człowieka.

Dlatego odczucia słuchowe (barwa instrumentu) są indywidualną oceną. Każdy nieco inaczej słyszy.
Barwa (odczucia słuchowe) zależy przede wszystkim od słyszalności wysokich częstotliwości. Lecz te natomiast są mniej słyszalne wraz z wiekiem.

Zbyt niska temperatura bardzo negatywnie wpływa na ocenę barwową instrumentu.
Instrument testować powinniśmy w temperaturze powietrza w przedziale 15-30 st. C.
Granie w temperaturze poniżej 10 st. powoduje inny rozkład temperatury w blasze.
Fajka oraz początkowa część korpusu jest cieplejsza podczas grania od zimnej dolnej częśći. Wtedy górne dźwięki poprawnie intonują w przeciwieństwie do dolnych. Szybkość rozchodzenia się fali dźwiękowej (intonacja) zależy od temperatury. Dlatego instrumenty w niskich temperaturach nie stroją.