Kwi 26, 2017

Wywijane kominki dźwiękowe

Zalety:
Co można zrobić, aby korpus saksofonu był stabilny, sztywny, mało podatny na wypaczenia, podczas jego eksploatacji?
Stosuje się:

  • Grubszą blachę. Niestety ciężar instrumentu wtedy wzrasta
  • Stop z twardszego materiału
  • Prowadnice wzdłuż korpusu, na których są nalutowane słupki, które służą do umiejscowienia mechaniki. Wtedy korpus może być wykonany z  cieńszej blachy a prowadnice stanowią „rusztowanie” wzmacniające korpus.
  • Stosuje się wywinięte kominki, które również spełnią rolę wzmacniającą korpus. Blacha może być cieńsza, możemy wtedy zaoszczędzić na ciężarze instrumentu i na kosztach wytworzenia. Kominki takie wzmacniają i spajają cały instrument w całość. Analogicznie jest to jak z puszką coca-coli. Zawinięta na spodzie i dole, dla wzmocnienia jej kształtu i wytrzymałości na zgniatanie.

Wywinięte kominki mogą nieco wpływać na rozkład wydobywającego się powietrza z otworu dźwiękowego, co z kolei wpływa na wyrównanie rejestru dźwiękowego. Powietrze to „obmywa” zaokrąglony jego rant, przez co część słupa powietrza rozchyla się na boki pomniejszają jego część, która napiera na rezonator. Wtedy klapa nie musi być tak wysoko uniesiona, ponieważ ilość naporu powietrza na rezonator jest mniejsza. Występuje mniejszy efekt „dławienia”, się dźwięków podczas grania forte dla ustników o dużej mocy.
Wady:
W tym przypadku często występuje efekt klejenia się klap, co jest bardzo uciążliwe.
Często w starych saxach typu Vintage wywinięte kominki są pokrzywione (wynik niedbałości użytkownika lub niedokładny proces wytwarzania). Przyczynia się to do problemów z wymianą poduszek podczas remontu.
Równanie takich kominków wpływa na powstawanie dodatkowych naprężeń wewnątrz blachy, co może powodować w początkowej fazie „rozgrywania instrumentu” brak odpowiedniego rezonansu.
Kategorycznie nie powinno się ścinać takich kominków, aby ich wyrównać, ponieważ pomniejsza to stabilność korpusu.

99% muzyków stwierdzi, że wywinięty rant to zaleta, ponieważ występuje większa powierzchnia styku poduszki z rantem.
Nie do końca tak jest.
Inaczej jest w przypadku klap, które są uniesione a następnie, siła ruchu palca je domyka (h,a,g,f,e, d …). Wtedy zawsze siła nacisku palca odpowiednio mocno, dostatecznie dociska poduszkę i krycie jest poprawne.
Inaczej jest w przypadku klap na stale zamkniętych (Bb trylowe, C trylowe Es, C#). Bardzo często spotykam się z opinią klientów, którzy mają mocne zadęcie, dysponują ustnikiem o dużej mocy (metalowy, duże odchylenie), iż klapa Bb trylowego lub dolnego Es sama lekko się unosi podczas grania forte. Wynikiem tego jest utrata odpowiedniego ciśnienia i występują wtedy problemy z graniem. Dźwięki boksują itp.

Za samoistne uniesienie się klap podczas grania odpowiedzialny jest między innymi rozkład naprężeń pomiędzy rantem a poduszką. Wiec trochę matematyki i wytrzymałości materiałów.

Łatwiej będzie to wytłumaczyć matematycznie. Weźmy pod uwagę klapę Bb trylowego:
Przykład 1 – kominek wywinięty.

Założenia:

  •  kominek dźwiękowy jest równy
  •  poduszka jest nowa
  •  naciąg sprężynki jest odpowiedni, optymalny, komfortowy dla muzyka
  •  siła nacisku sprężynki na tę klapę to załóżmy 10 N
  •  średnica otworu 30 mm
  •  szerokość wywiniętego rantu 2 mm
  •  obliczona długość okręgu 94,2 mm
  •  obliczona powierzchnia rantu 188,4 mm2
  •  naprężenie występujące pomiędzy skórą a rantem ze wzoru ơ=F/A          10/188,4= 0,054 N/mm2

Przykład 2 – kominek ścięty.

Założenia:

  • kominek dźwiękowy jest równy
  • oduszka jest nowa
  • naciąg sprężynki jest odpowiedni, optymalny, komfortowy dla muzyka
  • siiła nacisku sprężynki na tę klapę to załóżmy 10 N
  • średnica otworu 30 mm
  • szerokość wywiniętego rantu 1,2 mm
  • obliczona długość okręgu 94,2 mm
  • obliczona powierzchnia rantu 113,04 mm2
  • naprężenie występujące pomiędzy skórą a rantem ze wzoru ơ=F/A          10/113,04= 0,088 N/mm2

Wniosek:
Wynika, iż dla kominka ściętego naprężenia są większe o 38,6 %. Wiec analogicznie skóra mocniej dociskana jest do rantu, przez co „klapa jest szczelniejsza”.
Można oczywiście mocniej naciągnąć sprężynkę w granicach rozsądku dla mocniejszego jej docisku, ale należy wziąć pod uwagę komfort pracy mechaniki oraz równomierny rozkład sił naciągu wszystkich sprężynek w saksofonie. Ja preferuję ścięte kominki dźwiękowe w swoich jak i remontowanych saksofonach
Przedstawiony jest tu najprostszy przykład. Można go rozwinąć zakładając, przyjmując dodatkowe zmienne, bardzo ważne, czyli:

  • odstęp odciśniętego rantu w skórze od końca klapy
  • wielkość tego odstępu
  • symetryczność rantu względem klapy
  • luz w danej klapie
  • siła docisku rezonatora w poduszce
  • jakość filcu